Bộ Khoa học và Công nghệ đang xây dựng dự thảo Luật Chuyển đổi số nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật phục vụ số hóa quốc gia, tạo nền tảng pháp lý liên ngành cho hoạt động chuyển đổi số. Dự thảo Luật hướng tới điều chỉnh toàn diện các lĩnh vực từ số hóa, kết nối thế giới thực và thế giới số đến hạ tầng chuyển đổi số, kinh tế số, xã hội số và các biện pháp bảo đảm chuyển đổi số, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn hiện nay và thời gian tới.

Theo tờ trình của Bộ Khoa học và Công nghệ, Luật Công nghệ thông tin năm 2006, sau gần 20 năm thi hành, đã bộc lộ nhiều hạn chế và bất cập, không còn theo kịp tốc độ phát triển rất nhanh của công nghệ số cũng như yêu cầu của quá trình chuyển đổi số toàn diện. Luật Công nghệ thông tin được xây dựng trong bối cảnh nhiều công nghệ và mô hình mới chưa xuất hiện hoặc chưa phổ biến, do đó chưa bao quát được những yêu cầu mới phát sinh trong thực tiễn hiện nay.

Trên cơ sở đó, việc xây dựng Luật Chuyển đổi số được xác định là cần thiết nhằm số hóa toàn diện, tạo ra môi trường số có khả năng tương tác chặt chẽ với môi trường thực, từ đó làm thay đổi cách thức tổ chức hoạt động, phương thức cung cấp dịch vụ và tạo ra các giá trị mới. Đồng thời, Luật Chuyển đổi số được kỳ vọng sẽ hình thành một khung pháp lý tổng thể, toàn diện, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số hiện nay và trong giai đoạn sắp tới.

Mục tiêu của việc xây dựng Luật Chuyển đổi số là thể chế hóa đầy đủ đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, đặc biệt là Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; bảo đảm phù hợp với Hiến pháp, đồng thời tạo sự đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật Việt Nam và tương thích với thông lệ, pháp luật quốc tế trong hoạt động chuyển đổi số.

Dự thảo Luật Chuyển đổi số đặt mục tiêu hoàn thiện hệ thống pháp luật để số hóa quốc gia, tạo nền tảng pháp lý liên ngành cho hoạt động chuyển đổi số trong các lĩnh vực trọng tâm, bao gồm: số hóa và kết nối thế giới thực với thế giới số; xây dựng và phát triển hạ tầng cho chuyển đổi số; phát triển kinh tế số; hình thành và thúc đẩy xã hội số; cùng với các biện pháp bảo đảm cho quá trình chuyển đổi số được triển khai hiệu quả, an toàn và bền vững.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật hướng tới điều chỉnh mối quan hệ giữa các chủ thể trong hệ sinh thái số; thúc đẩy phát triển Chính phủ số và chuyển đổi số trong các cơ quan thuộc hệ thống chính trị; phát triển kinh tế số, xã hội số; tăng cường hợp tác quốc tế và hội nhập trong lĩnh vực chuyển đổi số.

Theo nội dung dự thảo, Luật Chuyển đổi số gồm 8 chương với 83 điều, quy định nhiều nội dung quan trọng như: hạ tầng cho chuyển đổi số; Chính phủ số; kinh tế số; xã hội số; quản lý nhà nước về chuyển đổi số; cùng các nội dung liên quan đến tổ chức thực hiện.

Đáng chú ý, dự thảo Luật quy định rõ 9 hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động chuyển đổi số. Các hành vi này bao gồm: lợi dụng chuyển đổi số để xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội; phát tán, tuyên truyền, lưu trữ hoặc sử dụng trái phép dữ liệu số, công nghệ số; cản trở, can thiệp, phá hoại, làm sai lệch, chiếm đoạt hoặc hủy hoại hạ tầng cho chuyển đổi số, các nền tảng số, cơ sở dữ liệu quốc gia và dữ liệu số; lợi dụng nền tảng số, công nghệ số để thực hiện các hành vi gian lận, lừa đảo, trục lợi, cùng một số hành vi vi phạm khác theo quy định của dự thảo Luật.

Dự thảo Luật cũng dành nội dung quan trọng quy định về Chính phủ số và chuyển đổi số trong các cơ quan thuộc hệ thống chính trị. Theo đó, Luật hóa các nguyên tắc chuyển đổi số hiện đại mà các cơ quan nhà nước phải tuân thủ trong mọi hoạt động, bao gồm: lấy người dùng làm trung tâm; thực hiện số hóa ngay từ đầu; quản lý dựa trên dữ liệu; Chính phủ vận hành như một nền tảng; mặc định mở dữ liệu; chủ động phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Đồng thời, dự thảo quy định nguyên tắc sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo trong hoạt động công vụ, bảo đảm tuân thủ pháp luật; quy định về khung kiến trúc tổng thể quốc gia số; các nền tảng số dùng chung trong các cơ quan thuộc hệ thống chính trị; cũng như việc cung cấp dịch vụ công trong môi trường số.

Ngoài ra, dự thảo Luật Chuyển đổi số còn quy định các biện pháp bảo đảm cho quá trình chuyển đổi số, bao gồm: đào tạo, phát triển nguồn nhân lực phục vụ chuyển đổi số; chính sách ưu đãi đối với cán bộ, công chức, viên chức làm công tác chuyển đổi số; cơ chế đầu tư tài chính cho chuyển đổi số và các biện pháp hỗ trợ cần thiết khác.

Dự thảo Luật Chuyển đổi số do Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật phục vụ số hóa quốc gia, tạo nền tảng pháp lý liên ngành cho hoạt động chuyển đổi số. Với phạm vi điều chỉnh toàn diện, dự thảo Luật được kỳ vọng sẽ đáp ứng yêu cầu phát triển chuyển đổi số trong giai đoạn hiện nay và thời gian tới, góp phần thúc đẩy xây dựng Chính phủ số, phát triển kinh tế số, xã hội số và bảo đảm các điều kiện cần thiết cho quá trình chuyển đổi số quốc gia.  

Nguyễn Thanh Thủy