Ngày 22/12/2024, Tổng Bí thư Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để đưa Việt Nam phát triển mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới. Đây là văn bản chiến lược nhằm định hướng toàn diện, từ chính sách, thể chế, hạ tầng, nhân lực đến hợp tác quốc tế, nhằm tạo bước bứt phá trong các lĩnh vực then chốt.

Trong bối cảnh toàn cầu đang bước vào cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành yếu tố quyết định vị thế và sức cạnh tranh quốc gia. Việt Nam đã triển khai nhiều chủ trương, chính sách thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng công nghệ và đổi mới sáng tạo, tham gia tích cực vào công cuộc chuyển đổi số. Tuy nhiên, tốc độ phát triển vẫn chưa tương xứng với tiềm năng; trình độ công nghệ, quy mô và năng lực đổi mới sáng tạo còn khoảng cách với nhóm các nước phát triển; nhận thức của cán bộ, công chức và người dân về chuyển đổi số chưa đầy đủ; hạ tầng số chưa đồng bộ; nguồn nhân lực chất lượng cao còn hạn chế; an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu vẫn là thách thức lớn.

Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị nhấn mạnh rằng, cần quyết sách mạnh mẽ và mang tính chiến lược, nhằm tạo xung lực mới, giúp Việt Nam vươn lên trở thành quốc gia công nghiệp hiện đại, thu nhập cao, thực hiện mục tiêu đến năm 2030 và 2045.

Quan điểm chỉ đạo

Theo Nghị quyết, sự lãnh đạo toàn diện của Đảng là nguyên tắc đầu tiên, kết hợp với sức mạnh tổng hợp của hệ thống chính trị, sự tham gia tích cực của doanh nghiệp và người dân, nhằm tạo nên xung lực mạnh mẽ cho phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số.

Nhà nước đóng vai trò dẫn dắt, tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà khoa học – nhân tố then chốt – cùng người dân và doanh nghiệp, được xác định là trung tâm, nguồn lực và động lực chính của cuộc cách mạng này.

Nghị quyết nhấn mạnh các trụ cột phát triển gồm thể chế, nhân lực, hạ tầng, dữ liệu và công nghệ chiến lược, trong đó thể chế được coi là điều kiện tiên quyết. Nguồn nhân lực chất lượng cao được ưu tiên phát triển, hạ tầng số phải đảm bảo hiện đại, đồng bộ và an toàn, phục vụ hiệu quả cho các hoạt động khoa học, công nghệ và chuyển đổi số.

Để phát triển bền vững, Việt Nam cần từng bước tự chủ công nghệ, ưu tiên nguồn lực quốc gia cho các lĩnh vực chiến lược, đồng thời khai thác thành tựu công nghệ tiên tiến toàn cầu, kết hợp với phát triển tiềm năng trong nước. Bảo đảm chủ quyền, an ninh mạng và an toàn thông tin cũng là yêu cầu xuyên suốt, không thể tách rời trong toàn bộ quá trình phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Mục tiêu đến năm 2030 và tầm nhìn 2045

Mục tiêu đến năm 2030, trình độ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Việt Nam đạt mức tiên tiến, thuộc nhóm dẫn đầu Đông Nam Á về năng lực cạnh tranh số và Chính phủ điện tử. Quy mô kinh tế số dự kiến chiếm tối thiểu 30% GDP, dịch vụ công trực tuyến và giao dịch không dùng tiền mặt vượt 80%. Hạ tầng công nghệ số hiện đại, phủ sóng 5G toàn quốc và làm chủ các công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, IoT, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, bán dẫn và công nghệ lượng tử. Nguồn nhân lực khoa học công nghệ được nâng cao chất lượng, số lượng đơn đăng ký sáng chế tăng trung bình 16–18% mỗi năm, 40–50 tổ chức khoa học được xếp hạng khu vực và quốc tế.

Tầm nhìn đến năm 2045, Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao, với kinh tế số chiếm tối thiểu 50% GDP. Nước ta hướng tới trở thành trung tâm công nghiệp công nghệ số khu vực và thế giới, nằm trong nhóm 30 nước dẫn đầu về đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Các doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam đạt tầm quốc tế và thu hút ít nhất 5 tổ chức, doanh nghiệp công nghệ hàng đầu thế giới đặt trụ sở tại Việt Nam.

Nhiệm vụ và giải pháp

Nghị quyết đề xuất 7 nhóm giải pháp trọng tâm:

Nâng cao nhận thức và đổi mới tư duy: Tạo xung lực mới trong toàn xã hội, triển khai phong trào "học tập số", phổ cập kiến thức số và công nghệ; tôn vinh, khen thưởng các nhà khoa học, doanh nghiệp, tổ chức đổi mới sáng tạo.

Hoàn thiện thể chế và cơ chế chính sách: Sửa đổi pháp luật về khoa học, công nghệ, đầu tư, ngân sách, sở hữu trí tuệ; cho phép thí điểm công nghệ mới, chấp nhận rủi ro nghiên cứu; lập quỹ đầu tư mạo hiểm hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo.

Đầu tư hạ tầng và công nghệ chiến lược: Phát triển hạ tầng số hiện đại, trung tâm dữ liệu quốc gia, mạng di động 5G, 6G, IoT; ưu tiên nghiên cứu và làm chủ công nghệ chiến lược như AI, bán dẫn, lượng tử, robot, vật liệu tiên tiến; phát triển nền tảng dữ liệu lớn và kinh tế dữ liệu.

Phát triển nhân lực và thu hút nhân tài: Nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, ưu tiên lĩnh vực công nghệ then chốt; thu hút chuyên gia trong và ngoài nước; xây dựng mạng lưới chuyên gia quốc tế; thành lập trường, trung tâm đào tạo AI tiên tiến.

Chuyển đổi số trong hệ thống chính trị và quốc phòng: Đưa toàn bộ hoạt động cơ quan nhà nước lên môi trường số; nâng cao chất lượng dịch vụ công trực tuyến; phát triển công dân số, xã hội số an toàn; ứng dụng công nghệ số trong quốc phòng và an ninh.

Thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số: Hỗ trợ R&D, chuyển giao tri thức, phát triển sản phẩm công nghệ số; hình thành doanh nghiệp công nghệ chiến lược, khu công nghiệp công nghệ số; ưu đãi về đất đai, tín dụng, thuế; tăng cường tiêu dùng sản phẩm số.

Hợp tác quốc tế: Nghiên cứu, phát triển công nghệ với các nước tiên tiến; tham gia xây dựng tiêu chuẩn quốc tế; thúc đẩy chuyển giao công nghệ trong các điều ước quốc tế.

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị khẳng định đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là nhiệm vụ chiến lược, then chốt, có ý nghĩa quyết định đối với sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới. Thực hiện nghiêm túc và đồng bộ các quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp nêu trong Nghị quyết là yêu cầu cấp bách, nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, tạo xung lực mới cho phát triển kinh tế – xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và xây dựng xã hội số hiện đại, văn minh.  

Nguyễn Thanh Dung