Tại phiên thảo luận chiều 1/12/2025 của Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, các đại biểu thống nhất cao về sự cần thiết ban hành Luật Chuyển đổi số, coi đây là đạo luật khung nhằm tạo lập nền tảng pháp lý thống nhất cho Chính phủ số, Kinh tế số và Xã hội số. Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng khẳng định dự luật được thiết kế theo hướng luật khung, tránh mô tả kỹ thuật chi tiết, đồng thời tích hợp đầy đủ các cấu phần của chuyển đổi số quốc gia.

Luật khung cho công cuộc chuyển đổi số quốc gia

Tiếp tục chương trình làm việc của Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, chiều 1/12/2025, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Chuyển đổi số.

Nhiều đại biểu bày tỏ tán thành việc ban hành đạo luật này trong bối cảnh chuyển đổi số đang làm thay đổi căn bản phương thức quản trị nhà nước và mô hình kinh tế. Theo các ý kiến, trên thế giới, kinh tế số tăng trưởng nhanh hơn nhiều so với kinh tế truyền thống; nhiều quốc gia tiên tiến đã hình thành bộ khung thể chế số với các luật về chuyển đổi số, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và an ninh mạng.

Từ thực tiễn đó, một số đại biểu đề nghị thiết kế Luật Chuyển đổi số theo hướng luật khung, làm nền tảng thể chế cho toàn bộ hoạt động chuyển đổi số quốc gia. Những khái niệm mang tính động như "nền tảng số quốc gia", "hệ sinh thái dữ liệu", "năng lực cạnh tranh quốc tế" nếu đưa thành tiêu chí cố định trong luật có thể không theo kịp sự phát triển. Vì vậy, luật chỉ nên quy định nguyên tắc lớn, còn tiêu chí, mô hình vận hành và cơ chế triển khai giao Chính phủ hướng dẫn.

Ý kiến góp ý đối với kinh tế số và xã hội số

Góp ý về các quy định liên quan kinh tế số tại Chương VI của dự thảo, đại biểu Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) nhận định dự thảo đã bao quát nhiều nội dung quan trọng như hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số, phát triển nền tảng số quốc gia, xây dựng hệ sinh thái dữ liệu và nâng cao năng lực công nghệ. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng cách tiếp cận vẫn thiên về liệt kê chính sách, chưa làm rõ cơ chế thực thi và chưa phân định hợp lý vai trò giữa Nhà nước và doanh nghiệp.

Đối với Điều 22 về hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh, đại biểu nhận xét danh mục hỗ trợ được nêu khá chi tiết, trong khi nhu cầu của doanh nghiệp thay đổi nhanh theo sự phát triển công nghệ. Vì vậy, dự thảo chỉ nên quy định nhóm chính sách, còn danh mục cụ thể giao Chính phủ điều chỉnh theo từng thời kỳ, ưu tiên doanh nghiệp nhỏ và vừa và các vùng khó khăn.

Về nội dung thống kê và đo lường kinh tế số (Điều 23), đại biểu đề nghị không đưa hệ thống chỉ tiêu thống kê cụ thể vào luật để tránh áp lực cập nhật liên tục, nhất là khi chuẩn mực quốc tế thay đổi nhanh. Luật chỉ nên xác lập các nguyên tắc về tính đầy đủ, khách quan và phù hợp thông lệ quốc tế; còn chỉ tiêu, phương pháp đo lường và cơ chế báo cáo để Chính phủ hướng dẫn.

Đối với xã hội số (Điều 24), đa số ý kiến đánh giá dự thảo thể hiện rõ tính bao trùm, hướng tới hỗ trợ người dân tiếp cận bình đẳng với dịch vụ số và thúc đẩy chuyển đổi số trong giáo dục, y tế, văn hóa, lao động, an sinh xã hội. Tuy nhiên, việc liệt kê nhiều hình thức hỗ trợ có thể gây khó khăn cho địa phương khi áp dụng. Đại biểu đề xuất luật chỉ đưa ra nguyên tắc chung, còn mức hỗ trợ, mô hình và tiêu chuẩn kỹ thuật giao Chính phủ và UBND cấp tỉnh quy định tùy điều kiện thực tế.

Liên quan đến Điều 25 về quyền con người và quyền công dân trong môi trường số, một số đại biểu đánh giá cao các quy định tiến bộ như quyền được thông báo và yêu cầu giải thích khi tương tác với hệ thống AI. Song những nội dung chuyên sâu về kỹ thuật như chuẩn dữ liệu, quy tắc thuật toán… không nên quy định ở cấp luật mà cần giao Chính phủ xây dựng quy trình cụ thể.

Các quy định tại các Điều 26 đến 28 về hỗ trợ nhóm yếu thế và thu hẹp khoảng cách số được đánh giá mang tính nhân văn cao. Tuy nhiên, việc đưa mức hỗ trợ cụ thể vào luật có thể không phù hợp do phụ thuộc vào năng lực ngân sách từng thời kỳ. Đại biểu đề nghị luật chỉ xác lập nguyên tắc Nhà nước bảo đảm hỗ trợ nhóm yếu thế tiếp cận chuyển đổi số, còn mức hỗ trợ giao Chính phủ quyết định theo điều kiện từng giai đoạn.

Đối với Điều 29 về văn hóa số và công nghiệp văn hóa số, các đại biểu nhấn mạnh các yêu cầu về bản quyền, an toàn nội dung, quản trị rủi ro từ thuật toán hay AI chỉ nên quy định ở mức nguyên tắc; còn tiêu chuẩn và quy trình kiểm soát nội dung giao Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch hướng dẫn.

Bảo đảm kết nối, liên thông trong cung cấp dịch vụ công

Đóng góp ý kiến về nguyên tắc kết nối, liên thông của hệ thống thông tin phục vụ dịch vụ công trực tuyến tại Chương V, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (Lâm Đồng) đánh giá đây là quy định có tính nền tảng, giữ vai trò trụ cột trong xây dựng Chính phủ số vận hành thống nhất và minh bạch.

Ba nhóm nguyên tắc được nhấn mạnh gồm: tuân thủ Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số; kết nối – liên thông dựa trên tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật thống nhất phù hợp quốc tế; và không thiết lập rào cản kỹ thuật trong chia sẻ dữ liệu. Đại biểu cho rằng kết nối phải đi kèm với bảo đảm an toàn thông tin, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân, bí mật nhà nước.

Đại biểu cũng đề nghị xác định rõ cơ quan đầu mối ban hành tiêu chuẩn, quy chuẩn kết nối; thiết lập cơ chế đánh giá, xếp hạng mức độ tuân thủ; và có chế tài đối với các hệ thống cố tình thiết kế đóng hoặc chậm trễ trong kết nối, không tuân theo Khung kiến trúc tổng thể.

Tiếp thu và hoàn thiện dự thảo luật

Phát biểu tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng khẳng định Luật Chuyển đổi số được xây dựng theo hướng luật khung, tạo nền tảng pháp lý thống nhất và liên thông cho toàn bộ hoạt động chuyển đổi số quốc gia. Luật tích hợp các cấu phần về Chính phủ số, Kinh tế số và Xã hội số, đồng thời kế thừa nội dung về Chính phủ điện tử từ Luật Công nghệ thông tin.

Bộ trưởng cho biết dự luật sẽ tiếp tục được rà soát để bảo đảm ngắn gọn, không đi sâu vào mô tả kỹ thuật, không can thiệp vào nội dung của các luật chuyên ngành. Các nội dung trọng tâm của luật hướng đến việc thiết lập khung pháp lý thống nhất; tạo cơ chế cho Chính phủ số – Kinh tế số – Xã hội số; xây dựng cấu trúc quản trị quốc gia về chuyển đổi số; luật hóa nguồn lực tài chính và nhân lực số; cùng cơ chế đánh giá và công khai chỉ số chuyển đổi số.

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu đầy đủ ý kiến của đại biểu để tiếp tục hoàn thiện dự thảo, trình Quốc hội xem xét trong thời gian tới.  

Lê Hà Trang