Thi hành án dân sự là khâu cuối cùng trong quá trình thực thi quyền tư pháp, quyết định hiệu lực thực tế của các bản án, quyết định của Tòa án. Việc triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW gắn với Nghị quyết số 66-NQ/TW trong hệ thống thi hành án dân sự là yêu cầu khách quan nhằm khắc phục các điểm nghẽn tồn tại lâu nay, chuyển mạnh từ tư duy “làm đủ thủ tục” sang “bảo đảm kết quả thi hành”, đồng thời tăng cường phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong lĩnh vực đặc thù, nhạy cảm này.

Theo nguồn tin được cung cấp, thi hành án dân sự (THADS) giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong hoạt động tư pháp, bởi đây là khâu quyết định việc các phán quyết của Tòa án có được thực thi đầy đủ, kịp thời và đúng pháp luật hay không. Trong bối cảnh yêu cầu cải cách tư pháp, cải cách hành chính và chuyển đổi số ngày càng cao, việc áp dụng Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, gắn với Nghị quyết số 66-NQ/TW, được xác định là giải pháp mang tính căn cơ để đổi mới toàn diện công tác THADS.

Chuyển đổi số trong lĩnh vực THADS đã và đang mang lại những kết quả bước đầu rõ nét. Toàn bộ quy trình thi hành án được từng bước số hóa, từ việc ban hành quyết định thi hành án điện tử, sử dụng biên lai điện tử đến xây dựng hệ thống theo dõi, giám sát trực tuyến. Nhờ đó, toàn bộ các khâu trong quy trình thi hành án – từ tiếp nhận, thụ lý, xác minh, tổ chức cưỡng chế đến thanh toán – đều được hiển thị công khai, minh bạch trên môi trường số. Lãnh đạo các cấp có thể theo dõi, giám sát theo thời gian thực, kịp thời phát hiện những chậm trễ, ách tắc hoặc dấu hiệu bất thường; qua đó giảm đáng kể "khoảng mờ" trong xử lý hồ sơ – môi trường tiềm ẩn nguy cơ phát sinh tiêu cực và can thiệp cá nhân.

Số liệu bước đầu cho thấy hiệu quả rõ rệt của quá trình chuyển đổi số trong công tác THADS. Hệ thống phần mềm điện tử đã thực hiện 75.455 quyết định thi hành án; phát hành 375.000 biên lai điện tử, tương ứng khoảng 33.700 tỷ đồng tiền thi hành án được quản lý minh bạch trên môi trường số. Thời gian giải quyết được rút ngắn khoảng 30%, thủ tục hành chính được cắt giảm tới 80%, qua đó giảm chi phí, thời gian cho người dân và doanh nghiệp. Đây là những minh chứng cụ thể cho hiệu quả của chuyển đổi số trong việc tăng cường kiểm soát quyền lực và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong lĩnh vực THADS.

Thực hiện chủ trương này, Bộ Tư pháp đã giao Cục Quản lý THADS xây dựng nền tảng số thi hành án dân sự, bao gồm các phần mềm biên lai điện tử, phần mềm hỗ trợ ban hành quyết định thi hành án, các phần mềm thụ lý, tổ chức thi hành án, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, cùng cơ sở dữ liệu THADS phục vụ kết nối liên ngành. Đồng thời, ngành THADS đang phối hợp với Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao để kết nối, chia sẻ dữ liệu chuyên ngành, thực hiện gửi – nhận bản án điện tử qua trục liên thông văn bản, rút ngắn đáng kể thời gian từ khi bản án có hiệu lực pháp luật đến khi được tổ chức thi hành.

Trên cơ sở Nghị quyết số 57-NQ/TW và các nghị quyết của Chính phủ về cải cách hành chính, ngành THADS đã ban hành và triển khai Kế hoạch cải cách hành chính năm 2025. Trọng tâm của kế hoạch là đơn giản hóa, cắt giảm mạnh các thủ tục liên quan đến thừa phát lại và THADS; công bố, bãi bỏ kịp thời các thủ tục không còn phù hợp; giảm tối đa yêu cầu giấy tờ, bản sao; thực hiện cơ chế "một cửa điện tử", "một cửa liên thông", kết hợp tiếp nhận và trả kết quả trực tuyến; đồng thời đẩy mạnh số hóa hồ sơ, kết quả giải quyết thủ tục hành chính, cập nhật vào cơ sở dữ liệu THADS.

Đáng chú ý, dự thảo Luật Thi hành án dân sự (sửa đổi) được xây dựng trong bối cảnh quán triệt sâu sắc tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW và Nghị quyết số 66-NQ/TW, hướng tới ba đột phá chiến lược. Trước hết là việc sắp xếp, kiện toàn hệ thống THADS theo hướng tinh gọn, tập trung và phân cấp hợp lý. Mô hình "địa phương một cấp" với Cục THADS cấp tỉnh và các Phòng THADS khu vực trở thành lực lượng nòng cốt tại cơ sở, bảo đảm sự chỉ đạo thống nhất, đồng thời phát huy tính chủ động, tự chịu trách nhiệm của đơn vị thực thi. Việc tổ chức theo khu vực cũng tạo sự đồng bộ với mô hình Tòa án và Viện kiểm sát khu vực, tăng cường hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan tư pháp.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật bước đầu xác lập khung pháp lý đối với Văn phòng THADS và Thừa hành viên – các chủ thể xã hội hóa trong lĩnh vực THADS – theo định hướng của Nghị quyết số 27-NQ/TW. Đây là bước đi quan trọng nhằm huy động nguồn lực xã hội, giảm tải cho Nhà nước, đồng thời nâng cao chất lượng và tính cạnh tranh trong cung cấp dịch vụ pháp lý.

Chuyển đổi số được xác định là đột phá mang tính quyết định, tạo nền tảng cho phương thức quản trị mới trong công tác THADS. Việc triển khai đồng bộ các phần mềm nghiệp vụ, cơ sở dữ liệu dùng chung và nền tảng thi hành án điện tử hướng tới thực hiện toàn bộ quy trình thi hành án trên môi trường số, qua đó đổi mới căn bản phương thức tổ chức, điều hành, giám sát và đánh giá công tác THADS theo thời gian thực.

Việc triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW gắn với Nghị quyết số 66-NQ/TW đã và đang tạo động lực mạnh mẽ cho quá trình chuyển đổi số, hiện đại hóa công tác thi hành án dân sự. Những kết quả bước đầu cho thấy chuyển đổi số không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành án, mà còn tăng cường minh bạch, kiểm soát quyền lực và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực. Đây là cơ sở quan trọng để tiếp tục hoàn thiện thể chế, đầu tư hạ tầng, phát triển nguồn nhân lực số, hướng tới xây dựng hệ thống THADS hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.  

Nguyễn Thanh Dung