Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO) đã ban hành tiêu chuẩn ISO 18131:2025, quy định kiến trúc truyền thông dữ liệu giữa tàu và bờ theo mô hình xuất bản – đăng ký. Tiêu chuẩn này thiết lập khuôn khổ kỹ thuật thống nhất nhằm tăng cường khả năng kết nối, bảo mật và hỗ trợ quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực hàng hải, đáp ứng nhu cầu trao đổi dữ liệu ngày càng gia tăng trong bối cảnh số hóa toàn cầu.

Tiêu chuẩn ISO 18131:2025 được xây dựng trong bối cảnh ngành hàng hải đang bước vào giai đoạn chuyển đổi số mạnh mẽ, với yêu cầu ngày càng cao về khả năng thu thập, truyền tải và khai thác dữ liệu giữa các hệ thống trên tàu và các nền tảng quản lý tại bờ. Các tàu biển hiện đại hiện nay tích hợp nhiều cảm biến, hệ thống giám sát và thiết bị Internet vạn vật (IoT), tạo ra lượng dữ liệu vận hành lớn và liên tục. Điều này đòi hỏi một kiến trúc truyền thông có khả năng bảo đảm tính ổn định, an toàn và tương thích giữa các hệ thống khác nhau, đặc biệt trong môi trường đa nhà cung cấp.

ISO 18131:2025 được phát triển nhằm thiết lập một cấu trúc kỹ thuật chung cho việc truyền tải thông tin giữa tàu và bờ. Trọng tâm của tiêu chuẩn là mô hình xuất bản – đăng ký, trong đó dữ liệu được xuất bản theo các chủ đề xác định và các hệ thống có nhu cầu sẽ đăng ký để nhận thông tin tương ứng. Mô hình này cho phép linh hoạt trong việc kết nối nhiều hệ thống cùng lúc, giảm sự phụ thuộc vào các kết nối điểm – điểm truyền thống và tăng khả năng mở rộng của hạ tầng truyền thông.

Tiêu chuẩn xác định rõ vai trò và trách nhiệm của các thành phần tham gia trong kiến trúc truyền thông, bao gồm nhà xuất bản, người đăng ký và nhà môi giới. Đồng thời, ISO 18131:2025 đưa ra các quy định cụ thể về định dạng tin nhắn, mã định danh máy khách, cấu trúc đặt tên chủ đề và các yêu cầu bảo mật. Các yêu cầu này nhằm bảo đảm tính toàn vẹn, tính sẵn sàng và khả dụng của dữ liệu trong suốt quá trình truyền tải giữa tàu và bờ, đặc biệt trong điều kiện vận hành phức tạp trên biển.

Bên cạnh đó, tiêu chuẩn còn xây dựng mô hình dữ liệu và phân loại dựa trên cấu hình thiết bị, cảm biến điển hình được lắp đặt trên tàu. Cách tiếp cận này giúp tăng tính đồng bộ và nhất quán khi trao đổi thông tin giữa các hệ thống có nguồn gốc từ nhiều nhà cung cấp khác nhau, qua đó hạn chế tình trạng phân mảnh dữ liệu và khó khăn trong tích hợp hệ thống.

Một điểm đáng chú ý khác của ISO 18131:2025 là khả năng hỗ trợ kết nối nhiều – nhiều thông qua cơ chế chủ đề đăng ký. Tiêu chuẩn cho phép nhắn tin động theo lô, tạo điều kiện cho việc chia sẻ dữ liệu linh hoạt và hiệu quả trong toàn bộ hệ sinh thái hàng hải. Nhờ đó, các bên liên quan có thể tiếp cận dữ liệu cần thiết theo thời gian thực hoặc gần thời gian thực, phù hợp với yêu cầu quản lý và điều hành hiện đại.

ISO 18131:2025 cũng đóng vai trò là cầu nối giữa các tiêu chuẩn quốc tế hiện hành trong lĩnh vực truyền thông và dữ liệu hàng hải. Theo đó, tiêu chuẩn này liên kết và tương thích với nhiều tiêu chuẩn đã được ban hành như IEC 61162, ISO 19847, ISO 19848, ISO 23807 (liên quan đến truyền dữ liệu bất đồng bộ), đồng thời phù hợp với bộ tiêu chuẩn trong IMO Compendium. Việc bảo đảm tính tương thích này giúp các hệ thống hiện có dễ dàng tích hợp vào kiến trúc mới mà không làm gián đoạn hoạt động.

Việc thiết lập khuôn khổ truyền thông thống nhất giữa tàu và bờ theo ISO 18131:2025 góp phần hình thành một hệ sinh thái dữ liệu hàng hải xuyên suốt. Nhờ đó, khả năng kết nối và chia sẻ thông tin giữa tàu, cảng và các trung tâm quản lý được nâng cao, giúp quá trình tương tác trở nên nhanh hơn, minh bạch hơn và thuận tiện hơn cho công tác quản lý, giám sát.

Trong xu thế chuyển đổi số toàn cầu, tiêu chuẩn này mở ra cơ hội nâng cao hiệu quả quản lý đội tàu thông minh. Dữ liệu vận hành được truyền về bờ theo thời gian thực hoặc gần thời gian thực cho phép các đơn vị quản lý từ xa theo dõi sát sao tình trạng tiêu thụ nhiên liệu, tình trạng thiết bị, mức phát thải khí, cũng như phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường trong hành trình. Qua đó, các quyết định quản lý có thể được đưa ra kịp thời, góp phần giảm thiểu rủi ro, tối ưu chi phí vận hành và tăng cường an toàn hàng hải.

Theo đánh giá của giới chuyên gia, ISO 18131:2025 sẽ trở thành nền tảng kỹ thuật quan trọng cho sự phát triển của các hệ thống tự động hóa và trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực hàng hải trong thời gian tới. Việc chuẩn hóa dữ liệu và kiến trúc truyền thông được coi là điều kiện tiên quyết để các thuật toán và hệ thống thông minh hoạt động chính xác, ổn định và bền vững, qua đó hỗ trợ hiệu quả tiến trình chuyển đổi số của ngành hàng hải trên phạm vi toàn cầu.  

Nguyễn Thanh Thủy